ماده بیست و یکم: سرپرستی



 



اعلامیه چه می‌گوید؟



آن دسته از کشورهای عضو که نظام فرزندخواندگی را به رسمیت می‌شناسند یا آن را مجاز می‌دانند، تضمین خواهند کرد که منافع عالیه کودک مهم‌ترین نکته مورد توجه باشد و اقدامات زیر را به عمل خواهند آورد:



الف) تضمین اینکه فرزندخواندگی فقط با مجوز مقامات واجد صلاحیتی صورت پذیرد که مطابق با قوانین و مقررات قابل اِعمال و بر اساس اطلاعات موثق و قابل اطمینان، تعیین می‌کنند که با توجه به وضعیت کودک در ارتباط با والدین، خویشاوندان و سرپرستان قانونی، فرزندخواندگی جایز است و در صورت لزوم اشخاص ذی‌ربط رضایت آگاهانه خود را در مورد فرزندخواندگی بر اساس مشاوره‌های مقتضی اعلام کرده‌اند.



ب) فرزندخواندگی در کشورهای دیگر را به عنوان روش دیگری برای مراقبت از کودک در مواردی که امکان سپردن کودک به عنوان فرزندخوانده به یک خانواده یا یافتن هیچ گونه روش مناسبی برای مراقبت از کودک در کشور متبوع او وجود ندارد، به رسمیت خواهند شناخت.



پ) تضمین برخورداری کودکی که در کشوری دیگر به فرزندخواندگی پذیرفته می‌شود از حمایت‌ها و معیارهایی که در صورت فرزندخواندگی در کشور خود از آن‌ها برخوردار می‌شد.



ت) اتخاذ کلیه تدابیر مناسب به منظور حصول اطمینان از اینکه فرزندخواندگی در کشور دیگر برای اشخاص ذی‌ربط دربردارنده درآمدهای مالی نادرست نباشد.



ث) ترویج اهداف ماده حاضر در موارد مقتضی از طریق انعقاد قراردادها یا اتخاذ تدابیر دو یا چند جانبه و در این چارچوب، تلاش برای حصول اطمینان از اینکه فرزندخواندگی کودک در یک کشور دیگر تنها توسط مقامات یا نهادهای واجد صلاحیت صورت می‌پذیرد.



 



 به زبان ساده یعنی چه؟



ماده ۲۱ معاهده حقوق کودک بیان می‌کند که در هنگام سرپرستی یا مراقبت از یک کودک یا نوجوان، منافع عالیه او از اولویت برخوردار است. افراد باید به خواسته‌های آن‌ها اهمیت دهند و در هنگام تصمیم‌گیری در مورد مکان زندگی، باید نظرات آن‌ها را مد نظر قرار دهند.



هنگامی که یک کودک یا نوجوان به سرپرستی گرفته می‌شود این کار باید از سوی افراد دارای صلاحیت صورت پذیرد. روند سرپرستی نیز باید به گونه‌ای تنظیم شود تا از زندگی تمام کودکان و نوجوانان در یک محیط امن و بانشاط اطمینان حاصل شود.



 



 شرایط لازم برای سرپرستی کودک در ایران



قانون «حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست» مصوب ۱۳۹۲ علاوه بر شرط تابعیت ایرانی، در ماده ۶ شرایط دیگری را برای افرادی که خواهان سرپرستی کودک یا نوجوان هستند تعیین کرده است، از جمله:



الف) تقیّد به انجام واجبات و ترک محرمات



ب) عدم محکومیت جزایی مؤثر با رعایت موارد مقرر در قانون مجازات اسلامی



ج) تمکن مالی



د) عدم حجر



هـ) سلامت جسمی و روانی لازم و توانایی عملی برای نگهداری و تربیت کودکان و نوجوانان تحت سرپرستی



و) نداشتن اعتیاد به مواد مخدر، مواد روانگردان و الکل



ز) صلاحیت اخلاقی



ح) عدم ابتلا به بیماری‌های واگیر یا صعب‌العلاج



ط) اعتقاد به یکی از ادیان مصرح در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران



 



 نکته: همچنین ایرانیان خارج از کشور نیز می‌توانند تقاضای سرپرستی خود را از طریق سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌های ایران ارائه دهند و در صورتی که یکی از زوجین ایرانی باشند، امکان واگذاری کودک یا نوجوان به اتباع خارجی امکان‌پذیر است.



 



مواد مرتبط



ماده ۲۱ با بسیاری از مواد معاهده حقوق کودک ارتباط تنگاتنگی دارد. از جمله:



- ماده ۲ (عدم تبعیض)



- ماده ۳ (منافع عالیه کودک)



- ماده ۵ (راهنمایی والدین)



- ماده ۶ (حیات، رشد و نمو)



- ماده ۷ (هویت، ملیت و مراقبت)



- ماده ۸ (حفظ هویت)



- ماده ۹ (جداسازی از والدین)



- ماده ۱۰ (پیوند دوباره به خانواده)



- ماده ۱۱ (آدم‌ربایی)



- ماده ۱۲ (احترام به نظرات کودک)



- ماده ۱۶ (حق حریم شخصی)



- ماده ۱۸ (مسئولیت‌های والدین، کمک دولت)



- ماده ۲۰ (کودکان محروم از محیط خانواده)



- ماده ۲۵ (بررسی روند مراقبتی)



- ماده ۳۵ (آدم‌ربایی، فروش و قاچاق)



 



✳️ عکس: کمیسیونر کودکان و نوجوانان اسکاتلند



کانال تلگرامی کانون مدافعان حقوق بشر: @DhrcIran