ماده بیستم: کودکان محروم از محیط خانواده





اعلامیه چه می‌گوید؟



۱. کودکی که به‌طور موقت یا دائم از محیط خانوادگی خود محروم شده است، یا کودکی که به خاطر منافع عالیه‌اش نمی‌توان به او اجازه داد که در آن محیط باقی بماند، سزاوار حمایت و مساعدت ویژه از سوی دولت خواهد بود.



۲. کشورهای عضو طبق قوانین داخلی خود، برای این‌گونه کودکان مراقبت جایگزین را تضمین خواهند کرد.



۳. چنین مراقبتی ممکن است از جمله شامل نگهداری توسط خانواده جایگزین، کفالت در قوانین اسلامی، فرزندخواندگی، یا در صورت لزوم اسکان در مؤسسات مناسب برای مراقبت از کودکان باشد. هنگام بررسی راه‌حل‌ها، باید به مطلوبیت تداوم در پرورش کودک و نیز به پیشینه قومی، مذهبی، فرهنگی و زبانی کودک به‌طور شایسته‌ای توجه کرد.



 



 به زبان ساده یعنی چه؟



ماده ۲۰ معاهده حقوق کودک بیان می‌کند که کودکان و نوجوانان از این حق برخوردارند تا در صورتی که نتوانند با خانواده خود زندگی کنند، از حمایت و کمک ویژه‌ای برخوردار شوند که دامنه آن تا مراقبت از آن‌ها ادامه می‌یابد.



 



 حقوق بشر شما هنگامی که تحت مراقبت هستید



کودکان و نوجوانان از این حق برخوردارند که تحت مراقبت قرار گیرند و در آن حالت باید تمامی حقوق آن‌ها رعایت شود. در این حالت باید امکان بررسی‌های مستقلانه وجود داشته باشد تا از رعایت حقوق آن‌ها - به‌ویژه در مورد افرادی که دارای معلولیت یا پناهنده هستند- اطمینان حاصل شود.



نظرات کودکان و نوجوانانی که تحت مراقبت هستند باید شنیده شده و به آن اهمیت داده شود. آن‌ها باید از آزادی عمل برخوردار باشند و در یک محیط ایمن و شاداب رشد پیدا کنند.



 



 سرپرستی کودکان در ایران



امور مربوط به سرپرستی کودکان بی‌سرپرست یا بدسرپرست، بر اساس قانون «حمایت از کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست» مصوب ۱۳۹۲ به‌عهده سازمان بهزیستی کشور است و این سازمان تحت شرایطی خاص می‌تواند سرپرستی کودکان را به خانواده‌ها یا دختران و زنانِ بدون شوهر واگذار کند.



 



 بی‌سرپناه ماندن



ماده ۲۰ همچنین تاکید می‌کند که کودکان و نوجوانان در صورتی که بدون سرپناه مانده باشند، یا از خانه فرار کرده یا کشور خود را ترک کرده باشند، مشمول حمایت ویژه هستند.



بی‌سرپناهی لزوماً به معنی خوابیدن در خیابان نیست، فرد می‌تواند حتی سقفی بالای سر خود داشته باشد اما در واقع بدون سرپناه در نظر گرفته شود.



هنگامی که کودک یا نوجوان در جایی زندگی می‌کند که در آن از هیچ حقی برخوردار نیست یا آن مکان برای او نامناسب است، بی‌سرپناه محسوب می‌شود؛ حتی اگر در خانه خود و با خانواده‌اش باشد.



بر این اساس، فردی بی‌سرپناه در نظر گرفته می‌شود که:



- در خیابان بخوابد



- در مسافرخانه باشد



- در خانه‌هایی با جمعیت زیاد زندگی کند



- خطر اِعمال خشونت در خانه علیه او وجود داشته باشد



- در شرایط نامناسبی زندگی کند که سلامتی او را به خطر می‌اندازد



- در خانه‌ای زندگی کند که به دلیل شرایط بیماری یا معلولیت، برای او مناسب نیست.



 



 مواد مرتبط



ماده ۲۰ با بسیاری از مواد معاهده حقوق کودک ارتباط تنگاتنگی دارد. از جمله:



- ماده ۲ (عدم تبعیض)



- ماده ۳ (منافع عالیه کودک)



- ماده ۶ (حیات، رشد و نمو)



- ماده ۷ (هویت، ملیت و مراقبت)



- ماده ۸ (حفظ هویت)



- ماده ۹ (جداسازی از والدین)



- ماده ۱۲ (احترام به نظرات کودک)



- ماده ۱۶ (حق حریم شخصی)



- ماده ۱۸ (مسئولیت‌های والدین، کمک دولت)



- ماده ۲۱ (سرپرستی)



- ماده ۲۲ (کودکان پناهنده)



- ماده ۲۵ (بررسی روند مراقبتی)



- ماده ۳۰ (کودکان اقلیت‌ها و گروه‌های قومی)



 



✳️ عکس: کمیسیونر کودکان و نوجوانان اسکاتلند



کانال تلگرامی کانون مدافعان حقوق بشر @DhrcIran