حق بر آموزش به صورت کلی به معنای:



وجود تضمین قانونی حق آموزش برای همه بدون هرگونه تبعیض.



موظف بودن دولتها به رعایت، حمایت و برآورده کردن این حق.



وجود ابزارهایی به منظور پاسخگو کردن دولتها در شرایط نقض یا اعمال محرومیت بر حق بر آموزش



 



این حق در چه اسنادی تضمین شده است:



در اصلِ 26 اعلامیه ی جهانی حقوق بشر بیان شده است که " هر فردی حق برخورداری از آموزش را دارد." همچنین در بند دوم اصل سوم قانون اساسی ایران نیز دولت موظف به [فراهم آوردن] آموزش و پرورش و تربیت بدنی رایگان برای همه در تمام سطوح، و تسهیل و تعمیم آموزش عالی، است. همچنین به دلیل اهمیت این حق، بسیاری دیگر از معاهدات و کنوانسیون های بین المللی به آن پرداخته اند از جمله: کنوانسیون حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ، کنوانسیون حقوق کودکان و کنواسیون یونسکو علیه تبعیض آموزشی.





 



چرا حق آموزش یک حق بنیادی است؟



هم فرد و هم جامعه می تواند از این حق بهرهمند شوند. این حق برای توسعه ی انسانی، اجتماعی و اقتصادی امری حیاتی است و همچینین در روند صلح و توسعه ی پایدار نقش کلیدی ایفا می کند. حق آموزش ابزاری قدرتمند در توسعه ی پتانسیل حداکثری هر فرد و تضمین شآن انسانی و ترویج رفاه فردی و جمعی است.



 



حق آموزش شامل چه مواردی می شود؟



حق بر آموزش ابتدایی رایگان و اجباری برای همگان.



حق بر آموزش متوسطه موجود (Available) و در دسترس (َAccessible).



حق بر دسترسی برابر به آموزش دانشگاهی.



حق بر آموزش ضروری(Fundamental Education) برای افرادی که از آموزش ابتدایی محروم و یا نتوانستند آنرا تکمیل کنند.



حق بر آموزش با کیفیت در مدارس عمومی و دولتی.



آزادی خانواده ها برای انتخاب مدارس کودکان منطبق بر آموزه های دینی و اخلاقی خود.



 



ویژگی های اصلی!



برای برخورداری کامل از حق آموزش، لازم است که آموزش در تمامی اشکال و سطوح از ویژگی های زیر برخوردار باشد:



موجود بودن (َAvailable): آموزش باید رایگان باشد و همچنین زیرساختها و معلمان دوره دیده قادر به پشتیبانی از اهداف آموزشی باشند.



در دسترس بودن (Accessible): نظام آموزشی باید مبتی بر عدم تبعیض و برای همگان در دسترس باشد و در راستای پوشش محروم ترین اقشار جامعه گامهای مثبت برداشته شود.



قابل قبول بودن (Acceptable): محتوای آموزشی باید غیر تبعیض آمیز و از نظر فرهنگی مناسب باشد. همچنین مدارس باید ایمن و معلمان توانایی لازم برای ارایه ی دروس را داشته باشند.



سازگار (Adaptable): آموزش باید متناسب با تغییر نیازهای جامعه تکامل و بهبود پیدا کند و موارد نابرابری مانند تبعیض جنسیتی را به چالش بکشد. آموزش با توجه به نیازهای ویژه ی هر منطقه، سازگاری و تطابق می یابد.