logo_kanoon


جنبش فمنیستی ايران بعد از انقلاب ٥٧
تجربه هاى برخى از فعالان حقوق زنان
شنبه ۱۸ خرداد ۱۳۹۲ - ۰۸ ژوين ۲۰۱۳

ebadis.jpg
نشست “جنبش فمينيستي ايران بعد از انقلاب ٥٧” به منظور بررسى تجربه هاى برخى از فعالان حقوق زنان در ايران روز شنبه اول جون ٢٠١٣ از سوی مرکز حامیان حقوق بشر در دانشگاه سواس لندن برگزار شد.
به گزارش مرکز حامیان حقوق بشر، شیرین عبادی، نخستين سخنران این نشست و رئيس مرکز حامیان حقوق بشر با بیان اینکه این نشست به منظور بررسی نسبت جنبش فمنیستی ایران با روند دموکراسی خواهی در این کشور برگزار شده، گفت که این نشست یکی از پروژه‌های مرکز حامیان حقوق بشر است و قرار است سلسله نشست‌هایی با هدف بررسی چگونگی عملکرد بخش‌های مختلف جنبش فمنسیتی ایران در روند دموکراسی خواهی برگزار شود.

انقلاب مردان عليه زنان

شيرين عبادي با اشاره به اینکه تحولات کشورهای عربی در سال‌های اخیر مطالعه درباره وضعیت جنبش‌های زنان در پروسه های تغییرات را ضروری‌تر می‌کند، گفت: “در سال ١٣٥٧ مردم ایران با انقلاب رژیم سلطنتی را سرنگون کردند و انتظار این بود که آزادی‌های بیشتری به دست آورند اما دیدیم نه تنها آزادی‌های فردی قبلی را از دست دادیم بلکه آزادی سیاسی که خواهانش بودیم را هم به دست نیاوردیم.”
شیرین عبادی ادامه داد: “پنج ماه بعد از پیروزی انقلاب در حالی كه هنوز قانون اساسی تصویب نشده بود و پارلمان و رئیس جمهوري نداشتیم، این شورا به جای اینکه به مسایل مهم سیاسی و اقتصادی توجه کند، تصویب کرد که هر مردی می تواند چهار زن بگیرد و زنان سوالشان این بود که آیا هدف انقلاب این بود؟ پس از آن بود که به تدریج قوانین ضد زن پشت سر هم تصویب شد و برای همین است که من می گویم در سال ٥٧ مردان بودند که علیه زنان انقلاب کردند.”
او با اشاره به اینکه قانون حمایت خانواده مصوب قبل از انقلاب ، حقوق زیادی را برای زنان در خانواده قایل شده بود و تا حدود زیادی تساوی زن و مرد را رعایت کرده بود، گفت: “در همان زمان آيت الله خمینی علیه این قانون موضع گرفت و گفت این قانون با شریعت اسلامی مغایرت دارد و هرکس طبق این قانون طلاق بگیرد، طلاقش و ازدواج بعدی اش شرعی نیست و این مساله بین تعدادی از افراد سنتی و مذهبی ان زمان تولید شبهه و اشکال هم کرد. به گونه ای که در آن زمان که من رئیس دادگاه خانواده بودم، شاهد بودم که در برخی موارد زنی که به ما مراجعه می کرد و بعد از چندین جلسه دادرسی موفق می شد،حرفش را ثابت کند و حکم طلاقش صادر می شد. اما مرد می گفت خب برو ولی من که راضی نیستم و تو شرعا زن من هستی و گاه زن شروع به التماس می کرد که مرد اجازه دهد.”
این وکیل دادگستری اضافه کرد: “در اوایل انقلاب تا زنان خواستند اعتراض کنند، همه گروه های سیاسی از حزب توده تا چریکهای فدایی و جبهه ملی و بقیه احزاب سیاسی همه گفتند که الان وقت مبارزه با امپریالیسم است وقتی پیروز شدیم شما زنان هم به حق تان می رسید، الان هم زنان نزدیک به احزاب سیاسی که از ما می رسند فعالان حقوق زنان در این سالها چه کار کردند،باید بروند از رهبران آن موقع احزاب خودشان سوال کنید که چرا در آن زمان توجه نداشتند که ظلم مسری است. ان موقع به زنان ظلم کردند اما مقدمه ظلم بر همه بود.”
به گفته برنده جایزه صلح نوبل هدف از برگزاری این نشست و نشست‌های بعدی حقوق بشر بررسی این موضوع است که زنان چطور در برابر این قوانین ضد زن مقاومت کردند؟ چه راه‌هایی برای رهایی از آن پیدا کردند؟ آیا توانستند سایر جنبش‌های اجتماعی را با آن همراه کنند؟ آیا توانستند مردان را با خود همراه کنند؟

تلاش برای اصلاح قوانین و افزایش دانش حقوقی زنان

در ادامه این نشست مهناز پراکند، وکیل دادگستری و عضو كانون مدافعان حقوق بشر و آسیه امینی، روزنامه‌نگار و فعال حقوق زنان در پنلی با عنوان “ابتکارات زنان در مبارزه با تبعیض، رسانه‌های زنان و دستاوردهای حقوقی” که اداره آن را مسیح علی نژاد، روزنامه‌نگار بر عهده داشت، به بیان دستاوردهای جنبش زنان در دو حوزه فعالیت‌های حقوقی و رسانه‌ای پرداختند.
مهناز پراکند که در حال حاضر در کشور نروژ اقامت دارد، با بیان اینکه نتیجه تلاش‌ها ومبارزات زنان انجام برخی تغییرات قابل توجه و مثبت به نفع زنان درقوانین است، اصلاحاتی در قوانین حضانت، اجرت المثل، مهریه، ارث، دیه و طلاق را از جمله این موفقیت‌ها دانست.
به گفته او یکی دیگر از دستاوردهای مبارزات زنان این بود که به دنبال اعتراض‌های فعالان جنبش زنان برخی از لوایح تبعیض آمیز مصوب هیأت دولت که به مجلس ارسال شده بود در مرحله طرح وبررسی عقیم مانده وبه تصویب نرسیدند.
مهناز پراکند تأسیس کانون مدافعان حقوق بشر وتشکیل کمیته حمایت از حقوق زنان وکودکان در این کانون را از دیگر تلاش‌های مثبت در راستای اهداف جنبش زنان دانست و گفت که این کمیته از طریق آموزش وتوانمندسازی زنان با برگزاری کلاسهای آموزشی ، جلسات بحث وگفتگو وکنفرانس‌های دوره ای، تهیه جزوه حقوق زن به زبان ساده ونوشتن مقالات انتقادی، برگزاری جلسات آموزش حقوق زنان برای برخی فعالین مدنی وصنفی، برگزاری جلسات آموزش حقوق متهمین برای فعالین جنبش زنان، آموزش به دختران دانش آموز در مدارس، دفاع از حقوق زنان در مراجع قضائی ودادگاههای دادگستری به دنبال ارتقای دانش و وضعیت حقوقی زنان بوده است.
او درپاسخ به این سوال که آیا تاکید بر اجرت‌المثل به عنوان یک موفقیت زنان در ایران نمی تواند به منزله کاستن از ارزش كار زن باشد، گفت: “درست است که طرح اجرت‌المثل می‌تواند به منزله کاهش کار زن باشد. اما با توجه به قوانین ایران و حقوق اقتصادی زن در خانواده، حتی ارزیابی کار زن در خانه به عنوان اجرت‌المثل یک موفقیت برای جنبش زنان در ایران است.”

رسانه‌های زنان؛ شكوفايي در دو برش تاريخي

آسیه امینی، نیز در سخنان خود با عنوان “تاثیر رسانه‌های زنان در تحولات دگرخواهی در ایران” به بررسی نشریات آنلاین و مکتوب زنان در دو دوره مشروطه و اصلاحات پرداخت.
او با این توضیح که منظورش از دگرخواهی، دگرخواهی در حقوق، در ساختار جنسیتی و در ساختار اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است، گفت که علت انتخاب این دو دوره، تاثیر و شکوفایی نشریات زنان در این دو برهه است و قصد او از انتخاب اين دو برش تاريخي، امكان قياس آنها با هم است.
آسیه امینی با توضيحي در مورد نخستين نشرياتي كه به طور اختصاصي درباره حقوق زنان نوشتند و براي آن هزينه هاي سنگيني هم پرداختند، به دو نشريه ” زبان زنان” و ” جهان زنان” اشاره كرد و ادامه داد: “از ابتدای انتشار مطالبی که به طور تخصصی درباره زنان و از سوی زنان منتشر می شد این رسانه‌ها همواره در معرض هجمه بودند و یکی از مهمترین مخالفان و معترضان همیشگی این نشریات روحانیون مذهبی و قشر سنتی مذهبی جامعه بودند.”
او با اشاره با اینکه مجازات به خاطر نوشتن و طرح تبعیضات جنسیتی در نشریات از دوران مشروطه وجود داشته، سه ویژگی در خوانش مطالعات رسانه های زنان در دوران مشروطه را برشمرد. از جمله ایجاد همگرایی ملی، پرداختن به مسایل خیریه‌ای که مشخصا زنان و دختران نیازمند را هدف قرار می‌داد و همچنین تاکید بر حقوق زنان ازجمله سواد آموزي عنوان کرد.
به گفته او تلاش برای گسترش آگاهي زنان نسبت به حقوقشان، تجربه‌ای است که به راحتی در دوران معاصر نیز قابل مشاهده است و در واقع تاکید بر افزایش دانش عمومی نقطه مشترک نشریات زنان از دوران مشروطه تا کنون است.
این فعال حقوق زنان جنبش زنان را از جمله نخستین گروه هایی دانست که بعد از دوران اصلاحات از درون جامعه مدني قدبرافراشتند و اضافه کرد: “فعالان زن سال‌ها در محافل خود با برگزاری روز جهانی زن و انتشار محدود نشریات سعی در حفظ ریشه های‌شان داشتند و همه این گروه‌ها اولین فعالیت‌شان انتشار نشریه بود. همينطور جزء نخستين قربانيان سانسور و قلع و قمع نشريات برابري خواه نيز محسوب مي شوند.”

توانمند سازی زنان راهی به سوی دمکراسی

پنل دوم این نشست با عنوان “تساوی حقوق، ابزارهای سیاسی و مدنی” با شرکت منصوره شجاعی و خدیجه مقدم دو فعال حقوق زنان که در حال حاضر در کشور آلمان اقامت دارند برگزار شد و اداره آن را زیبا میرحسینی، پژوهشگر حوزه زنان بر عهده داشت.
خدیجه مقدم، در سخنان خود با موضوع “نقش توانمندسازی زنان در پیشبرد دموکراسی”، گفت: ” دغدغه های فعالان زن در ایران همانند دغدغه های زنان در جهان است که در کنفرانس پکن در ١٢ محور سال ١٩٩٥ طبقه بندی شد و در برنامه توسعه پایدار عمران سازمان ملل در سال ١٩٩٧ به عنوان توسعه جنسیتی ،یکی از شاخص های توسعه پایدار مورد توجه فعالان زن جامعه مدنی ایران قرار گرفت . بسیاری از زنان فعال در زمینه توسعه جنسیتی با برنامه های آموزش – بهداشت و کسب درآمد زنان وارد میدان شدند . من هم با توجه به آرمان های عدالتخواهانه خود موضوع فقرزدایی و کاهش فقر را انتخاب کردم و در این زمینه با ایجاد تعاونی هایی برای زنان خودسرپرست و سرپرست خانوار مناطق فقيرنشين تهران به توانمند سازی زنان کمک کردم.”
او که سابقه فعالیت در راه‌ اندازی تعاونی‌های زنان در ایران را دارد، با اشاره به تجربه اش در طرح برنامه ای برای توانمندسازی زنان در مناطق فقیر نشین و حاشیه ای شهر تهران گفت که پس از راه اندازی چند تعاونی در مناطق جنوبی شهر تهران، زنان آن مناطق موفق شدند که تعاونی های خود را بدون دخالت مستقیم فعالان حقوق زنان ثبت و راه اندازی کنند.
خدیجه مقدم ادامه داد: “اجرای پروژه های آزمایشی توانمند سازی اقتصادی زنان با همه ی فشارها و محدودیت ها و هزینه های جانی و مالی نشان می دهد که وقتی زنان آگاه شوند، آموزش ببینند و مهارت های زندگی و فنی و حرفه ایی را بیاموزند، به صورت منسجم تر برای دستیابی به برابری تلاش خواهند.
این فعال حقوق زنان در پاسخ به سوالی درباره تاثیر انقلاب اسلامی در وضعیت زنان، گفت: “با وقوع انقلاب اسلامی قشری از زنان خانه نشین شدند اما گروه هایی از زنان که به خاطر حجاب و اجبار خانواده های مذهبی نمی تواستند وارد جامعه و دانشگاه شوند، پا به عرصه گذاشتند. در واقع فعالیت های ما قبل از انقلاب خیلی روشنفکرانه بود اما بعد از انقلاب بیشتر به میان توده های مردم می رفتیم که یک نمونه این نوع فعالیت کمپین یک ملیون امضا و گفتگوهای چهره به چهره در آن و خارج شدن از محدوده اطرافیان خودمان بود.”
او همچنین به تجربه فعالان جنبش زنان در پروسه دادخواهی برای کشته شدگان در نظام جمهوری اسلامی اشاره کرد و افزود: “چهار روز پس از کشته شدن ندا آقا سلطان شماری از فعالان جنبش زنان بیانیه ای دادند مبنی بر اینکه ما مادران عزادار در پارک لاله جمع می‌شویم و خواهان محاکمه عاملان این واقعه و سایر اعدام‌های 30 سال گذشته هستیم. این حرکت حس انتقام‌جویی خانواده های کشته‌شدگان دهه 60 را تبدیل به حس دادخواهی کرد. در واقع مادران عزادار در حرکتی که علیه فراموشی و بازتولید خشونت بود یک حرکت هوشمندانه از جنبش سبز داشتند.”

ائتلاف زنان برای دستیابی به مطالبات حداقلی

منصوره شجاعی دیگر سخنران این نشست بود که با اشاره به نهادهايي كه در توليد گفتمان هاي غالب درجنبش زنان نقش داشتند به بررسي نقش سه نهاد “هم‌اندیشی زنان”،”کمپین یک میلیون امضا برای تغییر قوانین تبعیض آمیز” و “همگرایی زنان برای طرح مطالبات در دوران انتخابات” پرداخت و تاثير اين سه نهاد در جنبش دموکراسی خواهی ایران را به بحث گذاشت.
به گفته او: “هم اندیشی زنان شروع ائتلاف گرایش‌های مختلف زنان بود که درآن از زنده یاد فریده ماشینی و زنان اصلاح طلب و نماینده مجلس تا زنان روزنامه نگار، وكلا، ناشران، فعالان سکولار حقوق زنان شرکت داشتند و با تعيين اولويتهاي حقوقي جنبش زنان نقد و تغيير و قوانین تبعیض آمیز را به عنوان مطالبات اين گروه مطرح كردند.
شجاعی با اشاره به اینکه در همگرایی مطالبات زنان در دوران انتخابات حضور فعالان زن رنگارنگ تر شد و زناني كه براي لايحه خانواده با فمينيستهاي سكولار ائتلاف لايحه را شكل داده بودند و حتي زنان نزديك به حاكميت كه از وعده هاي غيرواقعي درباره حقوق زنان سرخورده شده بودند نیز در آن جمع حضور داشتند، ادامه داد: ” یک دلیل این شیوه از فعالیت، تجربه های زنان در کمپین یک ملیون امضا و ائتلاف لایحه خانواده بود و یک
دلیلش هم این بود که بسیاری از زنان نزدیک به حاکمیت نیز می دانستند که نمی توانند به تنهایی برخی امور را پیش ببرند و نیاز به سرمایه های اجتماعی دارند ودر دولت احمدی نژاد راهی برای پیشبرد حداقل خواسته های خود هم ندارند.”
این فعال حقوق زنان اضافه کرد: “در واقع همه گروه‌های زنان حاضر در این همگرایی برای پیشبرد مطالبات حداقلی مان نیاز داشتیم کنار همدیگر باشیم.”
او سرمایه اجتماعی این حرکت را فعالان زن فمنیست سکولار و طيفهاي ديگر دانست و گفت: فشار از پایین برای تغییر قانون نياز به سازوكارهايي دارد كه اين سازوكار باتوجه به هويت جنبشهاي اجتماعي نوين مثلا جنبش زنان مي تواند از طريق زناني كه همگام با اهداف برابري خواهانه در ائتلاف ها حضوردارند و به حوزه هاي تصميم گيري وجريان هاى نزديك به حاكميت هستند مي تواند خواسته هاى جنبش زنان و طيف هاى مختلف راکه در جامعه مطرح می کنیم در ساختار حکومت ودر حوزهاي قانونكذاري وزمامداري نیز مطرح كند.
نشست فعالان حقوق زنان با پرسشهاي حاضران و پاسخهاي سخنرانان به پايان رسيد.


send page email page     print version print


                   


کانون مدافعان حقوق بشر
عضو فدراسیون بین المللی جامعه های حقوق بشر